Film hakkında
| Yıl | 1949 |
| Ülke | Fransa |
| Yönetmen | Jean-Pierre Melville |
| Oyuncular | Howard Vernon, Nicole Stéphane, Jean-Marie Robain |
| Uyarlandığı eser | Vercors (Jean Bruller), Le Silence de la mer (1942) |
| Süre | 87 dakika |
Vercors'un romanı: işgal altında yayımlanmak
Film, Vercors takma adıyla yazan Jean Bruller'in 1942 tarihli kısa romanından uyarlanır. Roman, Alman işgali sırasında Paris'te gizli bir yayınevi olan Éditions de Minuit'ten çıktı; elden ele, gizli gizli dolaştı.
Bu ayrıntı filmin anlamını belirler: metin, işgal yıllarında yazılmış bir direniş metnidir. Sessizliği bir edebi süs değil, o dönemde gerçekten başvurulan bir hayatta kalma biçimi olarak kurar.
Vercors kim?
Vercors, Jean Bruller'in (1902-1991) takma adı. Bruller bir ressam ve yazardı; işgal yıllarında Pierre de Lescure ile birlikte Éditions de Minuit yayınevinin kurucuları arasında yer aldı. Yayınevi, Alman sansürünü atlatmak için gizli çalıştı ve elden ele dağıtılan ince kitaplar bastı.
Le Silence de la mer bu yayınevinin ilk kitabıydı. Romanın adı ilk baskıda yazar adı olmadan çıktı; Vercors takma adı sonradan yerleşti. Yani film, yayımlandığı andan itibaren bir direniş metni olarak okundu.
Melville'in ilk filmi
Jean-Pierre Melville, filmi kendi imkânlarıyla çekti; 1949'da gösterime girdiğinde 32 yaşındaydı. Bu, onun ilk uzun metraj filmi ve Fransız sinemasında bağımsız üretimin erken örneklerinden biri.
Melville sonraki yıllarda suç filmlerinin ustası olarak anılacaktı: Le Samouraï (1967), Le Cercle rouge (1970), L'Armée des ombres (1969). Ama ilk filmindeki tema — sessizlik, sadakat, direniş — bütün kariyeri boyunca sürdü.
Hikâye: ev, subay ve sessizlik
1941'de, işgal altındaki Fransa'da bir Alman subayı, Werner von Ebrennac, bir evde zorla konaklamaya başlar. Evde yaşlı bir adam ve yeğeni vardır. İkisi de subaya tek kelime etmez: ne selam verir, ne karşılık verir.
Subay her akşam aşağı iner ve konuşur. Fransa'yı sevdiğini, müziği, edebiyatı, kültürü ne kadar önemsediğini anlatır. Ev sahipleri sessiz kalır. Film boyunca bu düzen değişmez.
Sessizlik neden bir direniş biçimi?
Film boyunca ev sahiplerinin sessizliği, subayın monologlarına eşlik eden bir cevap gibidir. Konuşmamak, kabul etmemek anlamına gelir; ama aynı zamanda bir şey söylememek de değildir. Sessizlik, işgalciyi muhatap almama kararıdır.
Bu yüzden film, direnişi silahla değil, iletişimi kesmekle anlatır. Savaş dışarıda sürerken içeride bir başka savaş vardır: kimin kimi tanıyacağı, kimin kime cevap vereceği.
Subay: kültürü seven düşman
Von Ebrennac, kolay bir kötü adam değil. Fransa'ya hayran, Alman kültürüyle Fransız kültürünün birleşeceğine inanan, savaşın anlamsızlığını sezen bir adam. Howard Vernon bu rolü yumuşak, neredeyse kırılgan bir tonda oynar.
Filmin en rahatsız edici yeri bu: seyirci subaya acımaya başlar. Ama film, bu acımayı bir tuzak olarak kurar. İyi niyet, işgali ortadan kaldırmaz.
Melville'in sinema dili
Film neredeyse tamamen kapalı mekânda geçer: bir oturma odası, bir mutfak, bir merdiven. Kamera durağandır, uzun planlar kullanılır, müzik yoktur. Anlatım büyük ölçüde dış sesle ilerler.
Melville'in tercihi tiyatroya yakın bir sadelik: az hareket, çok bakış. Yüzlerden çok eller ve bakışlar konuşur. Bu minimalizm, işgalin boğucu havasını seyirciye geçirir.
Dış ses: sessizliğin yerine konuşan anlatıcı
Filmde ev sahipleri konuşmaz, ama seyirci yalnız kalmaz: yaşlı adamın dış sesi bütün filmi taşır. Anlatıcı, subayın söylediklerini ve kendi düşüncelerini aktarır; böylece sessizlik boşluk değil, dolu bir alan hâline gelir.
Melville bu tercihle bir sorunu çözer: susan karakterleri anlatmak. Dış ses, konuşmadan anlatmanın yoludur ve filmin en çok taklit edilen yanlarından biri olmuştur.
Final: tek kelime
Bu bölüm filmin sonunu anlatır. Subay, Almanya'nın Fransa'yı bir sömürge gibi gördüğünü öğrenir; hayalleri çöker. Doğu cephesine gitmek üzere ayrılır ve ölür. Son sahnede ev sahipleri ilk ve tek kez konuşur: genç kadın, subaya “hoşça kal” der.
Bu tek kelime, filmin bütün sessizliğini bozar. Direniş sürerken insanlığın da tamamen kaybolmadığını gösteren bir an; Melville'in en ince hamlelerinden biri.
2004 uyarlaması ve sonrası
Roman 2004'te Pierre Boutron tarafından televizyon filmi olarak yeniden uyarlandı. Melville'in versiyonu ise sinema tarihinde asıl referans olarak kaldı: sessizliğin bir anlatım aracı olarak bu kadar tutarlı kullanıldığı az film var.
Türkçede kitap Denizin Sessizliği adıyla yayımlandı; film de bu adla anılıyor.
Melville'in kariyerine etkisi
Film, Melville'in bağımsız çalışma alışkanlığını kurdu: kendi stüdyosunu kurdu, kendi parasıyla çekti, dağıtımı kendi üstlendi. Fransız sinemasında "yazar yönetmen" fikrinin erken örneklerinden biri sayılır.
Sonraki filmlerinde suç dünyasını anlatsa da sessizlik, onun sinemasının değişmeyen malzemesi oldu. Le Samouraï'de Alain Delon'un neredeyse hiç konuşmaması tesadüf değil.
Sık Sorulan Sorular
Denizin Sessizliği hangi romanın uyarlaması?
Vercors takma adıyla yazan Jean Bruller'in 1942 tarihli Le Silence de la mer romanının uyarlaması. Roman, işgal yıllarında Éditions de Minuit'ten gizli olarak yayımlandı.
Filmin yönetmeni kim?
Jean-Pierre Melville. 1949 yapımı film, Melville'in ilk uzun metraj filmidir.
Film neden sessiz?
Ev sahipleri işgalci subayı muhatap almamaya karar verir ve ona tek kelime etmez. Sessizlik, işgale karşı bir direniş biçimi olarak kurulur.
Denizin Sessizliği nasıl bitiyor?
Subay, Almanya'nın gerçek niyetini öğrenip hayalleri yıkılarak Doğu cephesine gider ve ölür. Son sahnede genç kadın ona tek kelimeyle veda eder.

Hiç yorum yok: