Yönetmen: Céline Sciamma
Céline Sciamma, bakmanın ve bakılmanın bir iktidar değil bir armağan olabileceğini anlatan; müziği neredeyse hiç kullanmayan, ölçülü bir başyapıt kurar. Bu yazı, filmi bakış üzerine kurulu anlatısı ve karakterlerin birbirini görme biçimi üzerinden okuyor.
Alev Almış Bir Genç Kızın Portresi (2019) Filmi: Céline Sciamma'nın Bakış Üzerine Destanı
Adada geçen bir bakış oyunu
Film, 1770 yılında Brittany kıyılarındaki ıssız bir adada başlıyor. Genç ressam Marianne (Noémie Merlant), kendisinden habersiz bir iş için getirilir: Manastırdan yeni çıkmış Héloïse'in (Adèle Haenel) evliliğe ikna edilmesi için Milano'lu bir talibe gönderilecek portresini yapacaktır. Sorun şu ki Héloïse poz vermeyi reddediyor; kendisinden önce gelen ressamın portresini de bu yüzden beğenmemiş, yüzü tuvale "tutulmamıştır". Marianne bu yüzden gündüz onu yürüyüşlerde izleyip akşam ezberden boyar — kendisini bir arkadaş olarak tanıtarak.
Céline Sciamma'nın kurduğu düzen bu yüzden bir gerilim filmi kadar sıkı: bir kadın, başka bir kadına bakıyor; bakılan kadın, bakıldığını bilmiyor. Sonra öğreniyor. Filmin en sarsıcı anlarından biri, Héloïse'in o ilk portreyi gördüğü sahne: "Böyle mi görüyorsun beni?" diye sorar; ne kızgınlıkla ne kırgınlıkla — sanki ilk kez kendi yüzünü bir başkasının gözünden okuyordur. O andan sonra poz verir, ama artık iş değişmiştir: portre için değil, bakışın kendisi için.
Müziği olmayan bir film — ama en güçlü sahnesi müzikle bitiyor
Sciamma'nın en cesur kararı, film boyunca fon müziği kullanmaması. Duyduğumuz her ses ya sahnede vardır ya da doğanın sesidir: rüzgâr, dalga, yün, ateş. Yönetmen böylece seyircinin duygusunu bir orkestrayla yönetmek yerine, sessizliğin içinde kendi ritmini bulmasını ister. Bu tercih ilk yarım saatte yadırganır, filmin ortasında fark edilmez, sonunda ise unutulmaz hâle gelir.
Çünkü finalde, kıyıda ve hayatın dışında bir kadın olarak gördüğümüz Héloïse'i bir konserde, Vivaldi'nin Dört Mevsim'inden "Yaz" bölümünün girişinde izleriz. Kamera ayrılmaz ondan. Orada, o tek uzun planda, filmin sakladığı bütün duygu bir anda açığa çıkar: gözlerinden yaşlar iner, nefesi değişir, yüzü hatırlar. Sciamma bize kendi bakışımızı bir armağan gibi bırakır — müziği kullanmadığı bir filmde, sözü müziğe verir.
Orpheus ve Eurydice: bakmak mı, seçmek mi?
Filmdeki en tartışmalı sahne, masada öyküsü anlatılan Orpheus ve Eurydice mitidir. Orpheus, sevdiği kadını yer altı dünyasından çıkarmak için bir şartla izin alır: dönüp bakmayacaktır. Ama bakar ve Eurydice sonsuza kadar gider. Klasik okuma Orpheus'u zayıflıkla suçlar. Film ise başka bir kapı açar:
Orpheus, kayıpla birlikte anıyı seçmiştir; sevdiğini yanında değil, içinde taşımayı istemiştir.
Bu tartışma, filmin tamamını baştan okumanıza yol açıyor: Marianne'in portreyi yapması da bir tür dönüp bakmak değil mi? Ve ona bakan Héloïse, kalacak olan kim — bedeni mi, imgesi mi?
Sayfa 28
Küçük, akılda kalan bir ayrıntı: Héloïse, Marianne'in kendini çizdiği kitabı açtığında karşısına çıkan sayfa 28'dir; resmi kendi bedeninin üstüne tutar ki yüzleri yan yana gelsin. Sinema tarihinde "aynaya bakma" sahnesi kadar basit bir hareketle, film burada iki insanı bir tutam kağıt üzerinde birleştirir. Bu tür dokunuşlar Sciamma'nın asıl gücünü gösteriyor: büyük laflar yerine küçük hareketler.
İki oyuncu, iki ayrı sessizlik
Noémie Merlant'in Marianne'i izleyicinin gözü: bakıyor, ölçüyor, soruyor. Adèle Haenel'in Héloïse'i ise filmin direnci — söylemediği şeylerle kendini anlatan bir kadın. Haenel, yüzünde neredeyse hiçbir şey yapmadan, bir bakışın yönünü değiştirerek sahneyi eline alan nadir oyunculardan. İkilinin birlikte kurduğu sessizlik, diyaloglardan daha konuşkan.
Görüntü yönetmeni Claire Mathon'un işi de filmi sırtlıyor: doğal ışık, mum ışığı, deniz mavisiyle oda sarısının yan yana durduğu kompozisyonlar. Film Cannes'da En İyi Senaryo ödülünü aldı ve Queer Palme'i kazandı.
Eleştiri: ağır ilerleyen bir orta bölüm
Film adaletli olmak için şunu da söylemeli: ikinci yarıdaki küçük hizmetçi Sophie'nin işlediği kadın dayanışması bölümü, anlatının ritmini bir miktar düşürüyor; bazı seyirci için filmin en "geciken" yeri. Ayrıca Sciamma'nın ses tasarımına duyduğu güven, sessizlikten sıkılan seyirciyi zorlayabilir. Buna karşın sabreden seyirciye verdiği şey, son yirmi dakikada geri ödenir.
Kimler izlemeli?
Duyguyla oynanmasını sevenler, söylenen değil gösterilen hikâyelerden hoşlananlar ve sinemanın biçimle düşünebileceğine inananlar için yılın en sağlam işlerinden biri. Aksiyon, hızlı kurgu ve açıklayıcı diyalog arayan seyirci içinse uzun bir yolculuk.
Sık Sorulan Sorular
Film hangi yıl çekildi?
2019. Céline Sciamma'nın yazıp yönettiği film, Cannes'da En İyi Senaryo ödülünü ve Queer Palme'i kazandı.
Film gerçek bir hikâyeden mi uyarlama?
Hayır. Senaryo Céline Sciamma'ya ait; 1770'te bir Breton adasında geçen kurgusal bir hikâye.
Filmde neden müzik yok?
Sciamma, seyircinin duygusunu yönlendirmemek için fon müziği kullanmaz. En güçlü sahne olan finalde Vivaldi'nin Dört Mevsim'inden “Yaz” bölümü, sahnede çalınan müzik olarak duyulur.
Film kaç dakika, hangi ülkenin yapımı?
121 dakika, Fransa yapımı (2019). Yönetmen: Céline Sciamma; görüntü yönetmeni Claire Mathon.
Hiç yorum yok: