Gotham'ın İki Jokeri

Gotham'ın İki Jokeri - kapak görseli

Aydın Sever - 7 Haziran 2017

KISA ÖZET Tim Burton ile Christopher Nolan’ın Batman filmleri arasındaki tercih çoğu zaman Joker rolleri üzerinden tartışılır. Bu yazı Jack Nicholson ile Heath Ledger’ın yorumlarını yan yana koyuyor. İki oyuncu da filmlerinin en iyi performansını veriyor, ama farklı geleneklerden geliyorlar. Burton’ın çizgi roman estetiği ile Nolan’ın sinemasallığı arasındaki ayrım, iki Joker’i de biçimlendiriyor. Ortada tek bir doğru yok, bir zevk meselesi var. Tartışma bu yüzden hiç kapanmıyor.

İki yönetmen, iki ayrı Gotham

Batman’in beyazperdedeki yolculuğunda iki isim öne çıkar: Tim Burton ve Christopher Nolan. Hayranlar ile eleştirmenler bu iki yönetmen arasında uzun süredir ortada kalır. Burton’ı seçenler onun hayal gücünü, çizgi romana yakınlığını ve Gotham City atmosferini anar. Nolan’ı seçenler ise dönemin sinemasallığını, filmin kendi gerçekliğini ciddiye almasını sever.

Bu ayrım sadece dekorla ilgili değil. Yönetmen tercihi, kötülüğün nasıl görüneceğini de belirler. Burton’ın dünyasında Joker bir gösteri figürü olarak parlar; Nolan’ın dünyasında aynı karakter daha ölçülü bir tehdit olarak kurulur. İki film de aynı şehirden bahseder, ama şehrin ışığı ve gürültüsü aynı değildir. Birinde sokak bir sahne gibi düzenlenmiştir, diğerinde sadece bir mekândır.

Yönetmen tercihinin bir sonucu daha var. Burton’ın filmi seyirciyi masalın içine alır, Nolan’ın filmi masalı gerçeğe yaklaştırmaya çalışır. Aynı karakter bu iki çerçevede aynı biçimde işlemez. Bu yüzden iki Joker’i yan yana koymak, aslında iki sinema anlayışını yan yana koymak demektir.

Joker neden Batman’in en zor kötüsü

Joker, Batman’in karşısındaki en zor figür. Yazının kurduğu benzetmeyle, Superman’in Lex Luthor’u neyse Batman’in Joker’i odur. Batman’in dünyasında bile kötülüğün dibini temsil eder. Bu yüzden rol, oyuncuya hem geniş alan hem büyük risk verir.

Karakterin mizahı kötülüğü gizler. Oyuncu gülümsemeyi tehditkâr, tehdidi eğlenceli kılmak zorundadır. Aynı dengeyi iki farklı mizaçla kurmak mümkün. Nicholson’ın Joker’i seyirciyi sahneye davet eder gibi durur; Ledger’ınki seyirciyi içeri çekmeye çalışır gibi. Bence farkın özü burada: birincisi gösteriyi yönetir, ikincisi gösterinin içine girer.

Bu yüzden Joker rolleri, oyuncunun kendi alışkanlıklarını en çok belli ettiği rollerden biri. Karakter maskeyi andıran bir yüz taşır ama oyuncunun yüzü kaybolmaz. Nicholson’da yüz bir şova dönüşür, Ledger’da yüz bir soru işaretine. İkisi de aynı karakteri oynar, seyirciye bıraktığı iz farklıdır.

Jack Nicholson: filmin merkezine oturan yıldız

Burton’ın filminde öne çıkan oyuncu Jack Nicholson. Filmin castı Michael Keaton ile değil, onunla açılır. Bu tercih bir şey söyler: film Joker’in üzerine kurulmuştur. Batman ne kadar merkezde görünse de, anlatının ağırlığı kötünün tarafına kayar.

Nicholson her rolün hakkını veren bir oyuncu ve burada da ışıldıyor. Sahne ne zaman ona kalsa, oyunculuk gücünü sonuna kadar kullanıyor. Filmi baştan sona götüren de bu enerji. Göründüğü sahnelerde ritmi değiştiriyor; film onun temposuna uyuyor.

Nicholson’ın avantajı, karakterle oyuncunun birbirine karışması. Joker rolü tam bir Nicholson rolüdür; sanki karakter onun yüz ifadesine, rahatlığına ve mizahına göre yazılmıştır. Bu, rolü daha az gizemli ama daha eğlenceli kılar. Seyirci bir canavardan çok, kendi kötülüğünün farkında olan bir göstericiden etkilenir. Bence Burton’ın filmi bu yüzden ilk yarısında bir suç filmi, ikinci yarısında bir gösteri gibi akar.

Heath Ledger: aynı rolde başka bir ölçü

Nolan’ın filminde aynı rolde Heath Ledger var ve yorum başka bir yerden başlıyor. Burada Joker, filmin sinemasallığının içine yerleşir. Sahne şovundan çok, hikâyenin baskısıyla var olur. Bence Ledger’ın performansı daha az gürültülü, daha çok içeride tutulan bir oyun. Bu yüzden kimi izleyiciye soğuk, kimine daha ürkütücü gelir.

İki yorum arasındaki farkı anlatmak için oyunculuk terimlerine sığınmak gerekmiyor. Nicholson’ın Joker’i kendinden emin bir gülüşle seyirciyi selamlar. Ledger’ınki aynı gülüşü bir tehdit aracına çevirir. Gülüşün anlamı değişir, çünkü film o gülüşe verilecek cevabı değiştirir.

Yazının altını çizdiği nokta şu: iki filmde de en iyi performans Joker’e hayat veren oyuncuya ait. Ledger için sinemakale’de ayrı bir yazı da var; kısa ama etkileyici bir yaşam üzerine. Bu ilgi tesadüf değil. Rol oyuncunun üzerine yıkıldığında, film de ister istemez onun etrafında kuruluyor.

İki Joker’i yan yana koymak

Yazıda yazar iki yorumu eşit görüyor. Ben de uzun süre aynı yerde durdum. Nicholson’la büyüyen bir kuşak için onun Joker’i ilk ve doğru olandır. Daha sonra izleyen için Ledger’ın yorumu karakterin sınırını yeniden çizer. Bu, bir oyunculuk yarışından çok bir zamanlama meselesi.

Yine de bir ayrım yapmak gerekirse: Nicholson’ın Joker’i filmin tadıdır, Ledger’ınki filmin yüküdür. İkisi de aynı karakteri oynar, ama farklı sorulara cevap verir. Burton’ın filmi eğlence ile dehşeti aynı yerde tutmayı sever. Nolan’ın filmi dehşeti gerçekliğin içine yerleştirmeyi seçer. Bence hangisinin daha iyi olduğu, izleyicinin sinemadan ne beklediğine bağlı.

Bu yüzden Gotham’ın iki Jokeri sorusu aslında tek bir cevap istemiyor. Bir tarafta yıldız oyunculuğun gücü, diğer tarafta karakter oyunculuğunun disiplini var. İkisini aynı terazide tartmak mümkün değil. Ama aynı rolde iki farklı sinema anlayışının nasıl işlediğini görmek için iyi bir fırsat sunuyor.

Sık Sorulan Sorular

Gotham’ın İki Jokeri yazısı hangi oyuncuları karşılaştırıyor?

Jack Nicholson ve Heath Ledger’ı. Nicholson, Tim Burton’ın Batman filminde Joker’i oynuyor. Ledger aynı rolü Christopher Nolan’ın Batman filminde üstleniyor. Yazı bu iki yorumu ve iki yönetmenin dünyasını yan yana koyuyor.

İki Joker yorumundan hangisi daha iyi kabul edilir?

Ortak bir ölçüt yok. Yazıda yazar iki yorumu eşit görüyor ve tercihi izleyiciye bırakıyor. Ben de aynı yerde duruyorum. İki yorum farklı geleneklerden geldiği için tek bir sıralama kurmak zor.

İki yorum arasındaki fark en çok nerede ortaya çıkıyor?

Yönetmen tercihinde. Burton’ın çizgi roman estetiği ile Nolan’ın sinemasallığı aynı karaktere iki ayrı ton veriyor. Nicholson’ın Joker’i filmin merkezine oturan bir yıldız performansı. Ledger’ınki aynı rolün daha kapalı bir yorumu.

REKLAM
Gotham'ın İki Jokeri Reviewed by Semih Kuru on Haziran 07, 2017 Rating: 5

Hiç yorum yok: