Aydın Sever
Bronx'ta doğdu, Pittsburgh'da kaldı
George Andrew Romero 4 Şubat 1940'ta New York'un Bronx ilçesinde dünyaya geldi. Üniversite için Pittsburgh'a gitti ve Carnegie Mellon'da sanat ve tasarım okudu. Okul bitince şehirden ayrılmadı. Bu tercih kariyerini belirledi: filmleri neredeyse hep Pittsburgh çevresinde çekildi.
Burada küçük bir reklam şirketinde çalıştı, sanayi filmleri ve tanıtımlar yaptı. Elinde büyük para yoktu, stüdyo desteği de yoktu. Yine de kendi filmini çekmeye karar verdi ve yanına arkadaşlarını aldı. Bence Romero'nun sinemasının karakteri bu ilk kararda saklı: Hollywood'un dışında kalıp kendi imkânlarıyla üretmek. Evliydi, üç çocuğu vardı.
Night of the Living Dead: türün başlangıç çizgisi
1968 tarihli Night of the Living Dead, Türkçede Yaşayan Ölülerin Gecesi adıyla bilinir. Senaryoyu Romero, John A. Russo ile birlikte yazdı. Film siyah beyaz çekildi ve bütçesi bugünün ölçüleriyle neredeyse komik kalacak kadar küçüktü.
Hikâye basit: Ölüler mezardan kalkar, bir grup insan bir çiftlik evine sığınır ve gece boyunca dayanmaya çalışır. Zombiler hızlı koşmaz. Konuşmaz. Tek bir dürtüyle hareket ederler. Kalabalıklaştıkça korkutucu olurlar. Bugün kullanılan zombi tanımı büyük ölçüde bu filmden çıkar.
Filmin gücü makyajda değil. Kapalı mekânda sıkışan insanların birbirini yemesinde. Romero korkuyu dışarıdan gelen canavarlara değil, içerideki paniğe bağlar. Bu tercih bütün seriyi taşıyan fikir olur.
Dawn of the Dead: alışveriş merkezi
1978'de çektiği Dawn of the Dead ile Romero türü bir üst basamağa taşıdı. Film, zombi kıyımı sırasında bir alışveriş merkezine sığınan dört kişiyi anlatır. Kahramanlar raflar arasında dolaşır, istediklerini alır, kendilerine bir düzen kurar. Dışarıda ölüler, içeride tüketim.
Bütçe 1,5 milyon dolardı. Film 55 milyon dolar hasılat yaptı. Bu oran, bağımsız korku sinemasının ekonomi derslerinden biri sayılır.
Araştırmacılar Romero'nun filmlerinde materyalizme ve militarizme dokunduğunu söyler. Bence Dawn bunun en açık örneği. Zombiler burada sadece tehdit değil; alışveriş merkezine dönmüş ölüler, oraya hâlâ gitmek isteyenlerin aynası.
Serinin devamı
Day of the Dead 1985'te geldi. Bu kez mekân yeraltındaki bir askeri tesis. Bilim insanları ile askerler arasındaki gerilim, zombilerden daha çok yer kaplar. Romero zombiyi eğitmeye çalışan bir karakter bile koyar. Türün sınırlarını kendi eliyle genişletir.
Uzun bir aradan sonra Land of the Dead 2005'te çıktı. Zombiler artık şehri sarmıştır. Zenginler surların arkasında, yüksek bir binada yaşar; yoksullar sokakta kalır. Sınıf farkı bu kez filmin ana meselesi.
Diary of the Dead 2007'de çekildi. Romero burada amatör kamera kayıtlarını taklit eden bir biçim seçti. Genç bir ekip zombi salgınını çekerken kendi filmini de yapar. Survival of the Dead ise 2009'da geldi ve bir adada birbirine düşman iki ailenin hikâyesini anlattı.
Toplam altı zombi filmi; hepsi küçük bütçeli ve gişede izleyici buldu.
Zombilerin dışındaki filmler
Romero'nun filmografisi zombilerle sınırlı değil. Martin, kan içmeyi zombilikten ayıran bir genç adamı anlatır; kült klasikler arasında sayılır. The Crazies, bir kasabayı ele geçiren salgını ve ordunun müdahalesini işler. Knightriders ise motosikletli bir gezgin topluluğunun kendi kurallarını kurma çabasıdır.
Bu üç film, Romero'nun asıl derdinin canavarlar değil topluluk olduğunu gösterir. İnsanlar bir araya gelince ne yapar, kim karar verir, kim dışarıda kalır? Zombi filmlerinde sorduğu soruların aynısını burada da sorar.
Sinema dili
Romero'nun kamerası telaşlı değil. Seyirciyi sarsmak için kesme yığmaz. Uzun planlarda bir mekânı önce tanıtır, sonra içine kalabalık doldurur. Şiddet abartılı değil; kuru ve ani.
Mizahı da vardır. Zombilerin bir alışveriş merkezinde raflara yürümesi gülünçtür. Ama Romero bu gülüşü kısa tutar, hemen altındaki acıya döner. Diyalog azdır; karakterlerin ne yapacağını çoğu zaman sessizlikten anlarız.
En önemlisi: zombileri figüran gibi kullanmaz. Onları da bir kitle olarak çeker; kalabalık, yavaş, ısrarcı. Korku tek bir yaratıktan değil, çokluktan gelir.
Türe etkisi ve mirası
Modern zombi türünün kurucusu sayılır. Bugün zombi filmlerinde ve dizilerinde gördüğümüz kuralların çoğu onun altı filminden çıkar: yavaş hareket eden ölüler, ısırıkla bulaşan salgın, sığınılacak kapalı bir mekân, içeride çatlayan grup.
Ölümünden kısa süre önce son projesi Road of the Dead'i anlatmıştı. Mad Max'i andıran ama içinde zombiler olan bir film olacaktı. Yalnızca yapımcılığını üstleniyordu.
Temmuz 2017'de, 77 yaşındayken akciğer kanseri nedeniyle hayatını kaybetti. Stephen King ve Guillermo del Toro, ölümünün ardından sosyal medyadan başsağlığı mesajları yayımladı. Pittsburgh ise dünyanın zombi başkenti sayılıyor; şehirde her yıl Zombie Fest düzenleniyor ve beyin yeme yarışmaları yapılıyor.
Bence bir yönetmenin mirası, kendisinden sonra kaç filmin onun kurallarıyla çekildiğine bakılarak ölçülür. Romero bu ölçüte göre sinema tarihinin en etkili isimlerinden biri. Korkuyu ucuz şoktan ayırıp toplumsal bir dile çevirdi. Yaptığı şey buydu ve yeterince büyüktü.
Sık Sorulan Sorular
George A. Romero kimdir?
1940'ta Bronx'ta doğmuş Amerikalı yönetmen, senaryo yazarı ve yapımcıdır. Modern zombi türünün kurucusu sayılır. Filmlerini Pittsburgh ve çevresinde, küçük bütçelerle çekti. 2017'de 77 yaşında akciğer kanserinden öldü.
Modern zombi türünü neden o başlattı kabul edilir?
1968'deki Night of the Living Dead, zombiyi bugünkü anlamıyla tanımladı: yavaş hareket eden, ısıran, kalabalıklaşan ölüler ve kapalı bir mekânda sıkışan insanlar. Sonraki filmlerinde bu kuralları korudu ve genişletti. Bugün türde kullanılan kalıpların çoğu onun filmlerinden çıkar.
Romero'nun zombi filmleri hangileri?
Altı film: Night of the Living Dead (1968), Dawn of the Dead (1978), Day of the Dead (1985), Land of the Dead (2005), Diary of the Dead (2007) ve Survival of the Dead (2009). Bunların dışında Martin, The Crazies ve Knightriders gibi zombi içermeyen filmleri de vardır.
Hiç yorum yok: