Bilim kurgu, sinemanın en iddialı türü. Elindeki bütçe ne olursa olsun, bir soruyu sormak zorunda: yaşa dığımız dünya şu an olduğu gibi olmak zorunda mı? Kimi film bu soruyu uzayın boşluğunda, kimi bir apartman dairesinde, kimi de bir ekranın içinde soruyor.
Aşağıdaki 25 filmi seçerken "en çok konuşulan" değil, geride iz bırakan yapımlara öncelik verdim. Aralarında 1927'den bugüne uzanan bir çizgi var; listenin sonunda kendi favorinizi ekleyebileceğiniz bir alan da bıraktım. Film seçmekte zorlanıyorsanız, türüne göre film önerileri sayfamız da işinizi görebilir.
Distopya ve Baskıcı Gelecek
1. Metropolis (1927, Fritz Lang) — Bilim kurgunun
atası. İşçilerin yer altında, zenginlerin gökdelenlerde yaşadığı bir şehirde sınıf çatışmasını anlatırken bugün hâlâ kullanılan görsel dili kuruyor. Şehir tasvir
leri, robot tasarımı ve kalabalık sahne kor
eografisi neredeyse yüz yıl sonra bile taklit ediliyor.
2. Alphaville (1965, Jean-Luc Godard) — Dedektif hikâyesini distopyaya bağlayan tuhaf bir melez. Duyguların yasaklandığı bir şehirde geçen film, film noir ile bilim kurguyu aynı sahnede buluşturuyor. Godard'ın makineleşen dil üzerine söyledikleri, yapay zekâ tartışmalarının çok öncesinden geliyor.
3. THX 1138 (1971, George Lucas) — Lucas'ın Star Wars'tan önce çektiği ilk uzun metraj, ilaçla uyuşturulmuş bir toplumda bireyin uyanışını anlatıyor. Sesi ve kurgusuyla kurduğu bunaltı, az bütçeyle ne yapılabileceğinin kanıtı.
4. Code 46 (2003, Michael Winterbottom) — Genetik kurallarla yönetilen bir dünyada yasak bir ilişki. Film, teknolojik baskıyı gösterişli efektlerle değil bürokrasiyle anlatıyor: izin formları, kimlik taramaları, şehir kapıları. Code 46 incelememizde bu soğuk düzenin nasıl kurulduğunu yazmıştık.
5. The Lobster (2015, Yorgos Lanthimos) — Romantik ilişkileri zorunlu bir kurala dönüştüren bir distopya. Yalnız kalanların hayvana çevrildiği bu dünyada, The Lobster'ın zorunlu uyumu epey rahatsız edici bir yere oturuyor.
Uzay ve İlk Temas
6. 2001: A Space Odyssey (1968, Stanley Kubrick) — İnsanlığın ilk aletten uzay bebeğine uzanan yolculuğu. Film, sorularını cevaplamak yerine seyirciyi onlarla baş başa bırakıyor; 2001'in o meşhur geçiş sahnesi sinema tarihinin en çok konuşulan anlarından biri olmayı sürdürüyor.
7. Solaris (1972, Andrei Tarkovsky) — Bir gezegenin, oraya giden insanların geçmişini ve suçluluğunu geri yansıttığı bir hikâye. Bilim kurguyu hızdan arındırıp belleğe ve vicdana bağlayan, sabırlı seyirciye cömertçe karşılık veren bir film.
8. Alien (1979, Ridley Scott) — Türün en verimli formülü: kapalı bir mekân, bir ekip ve kimsenin tam olarak tanımadığı bir şey. Atmosferi ve tasarımı sayesinde korku filmi gibi çalışan bir bilim kurgu. Mürettebatın en akıllı üyesinin Ellen Ripley olduğunu da unutmayalım.
9. Arrival (2016, Denis Villeneuve) — Dünyaya inen gemilerin asıl meselesinin silahlar değil dil olduğu bir film. İletişim kurma çabasını gerilimin merkezine koyması, türün son yıllardaki en zeki hamlelerinden.
10. Blade Runner / Blade Runner 2049 (1982 ve 2017) — İlk film, "insan nedir" sorusunu yağmurlu bir şehirde soruyor; devam filmi ise aynı soruyu kırk yıl sonra daha sessiz ve daha hüzünlü biçimde tekrarlıyor. 2049'un görsel dünyası hakkında ayrı bir yazımız var.
Yapay Zekâ, Kimlik ve Beden
11. Ex Machina (2014, Alex Garland) — Bir yapay zekânın test edilmesini konu alan, dört kişilik kadrosuyla bile klostrofobik bir güç oyununa dönüşen film. Kimin kimi test ettiği sorusu, son sahneye kadar askıda kalıyor.
12. Her (2013, Spike Jonze) — Bir işletim sistemine âşık olan adamın hikâyesi. Dijital bir aşk hikâyesi gibi görünüp yalnızlık, alışkanlık ve değişim üzerine çok daha sarsıcı şeyler söylüyor.
13. Seconds (1966, John Frankenheimer) — Yaşlı bir adamın ikinci bir hayat satın almasıyla başlayan, giderek kabusa dönen bir hikâye. Kimlik ve arzu üzerine kurduğu gizem, dönemin çok ilerisinde bir anlatım.
14. Videodrome (1983, David Cronenberg) — Ekranın bedeni ele geçirdiği fikri, bugün sosyal medya tartışmalarında hâlâ geçerli. Teknoloji ve şiddet ilişkisini Cronenberg'in kendine has rahatsız ediciliğiyle anlatıyor.
15. Invasion of the Body Snatchers (1956, Don Siegel) — Komşularınız sizi tanıyor ama artık onlar değiller. Politik okuması mı güçlü, bilim kurgu tarafı mı sorusu hâlâ tartışılıyor; dönemin kaygılarını anlatan en ekonomik filmlerden biri.
Zaman, Bellek ve Gerçeklik
16. The Matrix (1999, Lana ve Lilly Wachowski) — 2000'lerin başında sinemayı ve düşünme biçimimizi değiştiren film. Matrix'in felsefi okuması hâlâ güncel: simülasyon fikri, bugün gündelik hayatın bir parçası.
17. Donnie Darko (2001, Richard Kelly) — Zaman, kader ve ergenlik kaygısını ürkütücü bir tavşan figürüyle birleştiriyor. Donnie Darko'nun zaman kurgusu üzerine yazdığımız yazıda, ilk bakışta kaçan bağlantıları toparlamıştık.
18. Geleceğe Dönüş (1985, Robert Zemeckis) — Zaman yolculuğunu bilimsel bir tartışmaya değil, bir aile hikâyesine çeviren film. Zaman kavramını en anlaşılır anlatan yapımlardan biri olması boşuna değil.
19. 12 Maymun (1995, Terry Gilliam) — Gelecekten geçmişe gönderilen bir mahkûmun, kendi kaderini kurmaya çalışırken onu tamamlaması. Gilliam'ın çarpık mimarisiyle birleşince, türün en ümitsiz ama en etkileyici filmlerinden biri çıkıyor.
20. A Scanner Darkly (2006, Richard Linklater) — Uyuşturucu, gözetim ve kimlik dağılmasını rotoskop tekniğiyle anlatan film. Animasyon ile canlı çekimi birleştiren yapısı, karakterin bundan hâlini görünür kılıyor.
Kıyamet Sonrası ve Sonrası
21. Mad Max (1979) ve Mad Max: Fury Road (2015, George Miller) — Aynı evrenin iki ucu. İlki intikam hikâyesini bozkırda kurarken, ikincisi neredeyse diyalogsuz bir kovalamacayı destana çeviriyor. Serinin ilk filmi üzerine yazdığımız yazı, evrenin nasıl kurulduğunu anlatıyor.
22. Threads (1984, Mick Jackson) — Nükleer savaşın ardından bir İngiliz şehrinde hayatın nasıl çöktüğünü belgesel ciddiyetiyle gösteriyor. Threads'in belgesel gerçekçiliği yüzünden listedeki en zor izlenen film olabilir; ama en unutulmazlarından biri.
23. The Quiet Earth (1985, Geoff Murphy) — Bir sabah uyanan adam, dünyada yalnız kaldığını fark eder. The Quiet Earth'ün post-apokaliptik anlatımı yalnızlık ve bilim etiği üzerinden kuran, hak ettiği ilgiyi görmemiş bir film.
24. Children of Men (2006, Alfonso Cuarón) — İnsanlığın artık çocuk sahibi olamadığı bir dünyada geçen, uzun plan sekanslarıyla sinematek düzeyinde bir gerilim. Umutsuzluğu bu kadar iyi kurup yine de umut bırakan az film var.
25. Dune (2021, Denis Villeneuve) — Kaynak romandaki siyaset, ekoloji ve kehanet katmanlarını görsel bir dilde yeniden kuruyor. Dune evrenini ve çekilen filmleri toparladığımız yazıda, serinin geldiği noktayı da değerlendirmiştik.
Sık Sorulan Sorular
En iyi bilim kurgu filmi hangisi?
Tek bir cevabı yok, ama "türün sınırlarını en çok zorlayan" ölçütüyle bakınca 2001: A Space Odyssey ve Blade Runner ilk sırada anılıyor. Zevkinize daha yakın bir cevap için listenin hangi bölümünün sizi çektiğine bakabilirsiniz: distopyalar mı, uzay filmleri mi?
Bilim kurguya yeni başlayanlar hangi filmle başlamalı?
Arrival, The Matrix ve Geleceğe Dönüş başlangıç için en rahat filmler. Solaris ve Stalker gibi yavaş ilerleyen yapıtları, türe alıştıktan sonra izlemek çok daha keyifli oluyor.
Bu filmleri nereden izleyebilirim?
Yayın hakları platformdan platforma ve aydan aya değişiyor; bu yüzden sabit bir liste vermek yanıltıcı olur. En doğrusu, izlemek istediğiniz filmi kendi kullandığınız platformun arama kutusuna yazıp güncel durumu kontrol etmek.
Bu liste elbette eksik: Stalker, Brazil, Gattaca ve Ex Machina gibi isimleri de ekleyebilirdim. Sizin "bu olmazsa olmaz" dediğiniz film hangisi? Yorumlarda yazarsanız, sonraki listelere taşırız. Korku tarafına geçmek isterseniz en iyi korku filmleri listemiz de hazır.
Hiç yorum yok: